Çdo pranverë, ujërat e Detit të Zi ndryshojnë pamje në mënyrë spektakolare, duke kaluar nga bluja e errët në një nuancë të ndezur bruz. Fenomeni është aq i dukshëm sa mund të vërehet edhe nga hapësira dhe lidhet me shumimin masiv të kokolitoforëve, organizma mikroskopikë detarë që reflektojnë dritën e diellit falë shtresës së karbonatit të kalciumit që mbulon qelizat e tyre.
Më 22 qershor 2026, sateliti PACE i NASA-s regjistroi pamje të këtij transformimi në kulmin e tij. Edhe një astronaut në bordin e Stacionit Ndërkombëtar Hapësinor e kishte fotografuar fenomenin pak javë më herët, më 27 maj, duke kapur shirita të mëdhenj me ngjyrë bruz që shtriheshin nga Bosfori dhe ndiqnin rrymat e detit.
Përtej spektaklit vizual, fenomeni ka zgjuar interes të madh në komunitetin shkencor. Një studim i publikuar në revistën Diversity, nga Instituti Shirshov i Oqeanologjisë, tregon se gjatë viteve 2022 dhe 2023 lulëzimi i kokolitoforëve zgjati dukshëm më shumë se zakonisht. Në vend që të përfundonte në mesin e qershorit, ai vijoi deri në muajin korrik.
Sipas studiuesve, kjo situatë u ndikua nga disa faktorë që vepruan njëkohësisht. Erërat më të dobëta mbajtën të qetë shtresën sipërfaqësore të ujit, ndërsa një termoklinë më e cekët dhe ndryshimet në përbërjen e lëndëve ushqyese krijuan kushte ideale për shumimin e algave mikroskopike.
Një ndikim të rëndësishëm patën edhe reshjet intensive të korrikut 2022, të cilat transportuan më shumë fosfor drejt zonave bregdetare. Në të njëjtën kohë, nivelet e ulëta të azotit favorizuan zhvillimin e specieve Gephyrocapsa huxleyi, e cila dominon në Detin e Zi. Gjatë kulmit të fenomenit u matën më shumë se nëntë milionë qeliza për çdo litër ujë.
Shkencëtarët theksojnë se kokolitoforët kanë një rol kyç në ciklin global të karbonit. Ata përthithin karbon nga uji për të ndërtuar mbështjellësen e tyre prej karbonati kalciumi dhe, pasi vdesin, një pjesë e këtij karboni depozitohet në fund të detit. Megjithatë, procesi i krijimit të këtyre pllakave çliron gjithashtu dioksid karboni, gjë që mund të ndikojë në aftësinë e oqeaneve për të thithur CO₂ nga atmosfera.
Për këtë arsye, Deti i Zi konsiderohet një zonë e rëndësishme studimi për të kuptuar ndikimin e ndryshimeve klimatike në ekosistemet detare dhe në ciklin e karbonit. Analiza e të dhënave të mbledhura gjatë 25 viteve të fundit tregon se lulëzime kaq të gjata janë regjistruar vetëm në vitet 2022 dhe 2023.
Megjithëse studiuesit nuk e konsiderojnë ende këtë një prirje të qëndrueshme, ata paralajmërojnë se ngrohja globale mund të krijojë kushte më të favorshme për fenomene të tilla në të ardhmen. Sipas tyre, monitorimi afatgjatë do të jetë vendimtar për të kuptuar nëse këto ndryshime janë të përkohshme apo sinjalizojnë transformime më të thella në ekosistemet detare.
